Tornalama İşlemlerinde Uç Yarıçapı Hesaplanması

Uç Yarıçapı Takım seçiminde göz önüne alınması gereken faktörlerin biri de, kesici takım uç yarıçapının
belirlenmesidir. Uç yarıçapı, kaba tornalama işlemlerinde dayanımı, ince tornalama
işlemlerinde ise yüzey pürüzlülüğünü etkileyen bir faktördür. Yarıçapın büyüklüğü titreşim eğilimini ve ilerleme hızını etkiler. Kaba talaş kaldırma
işlemlerinde mümkün olan en büyük uç yarıçapı seçilmelidir. Büyük uç yarıçapı daha büyük
ilerlemeye izin vermekte ancak büyük uç yarıçapı ile çalışırken titreşim problemi söz konusu
olabilmektedir. Bu durumda daha küçük uç yarıçapına sahip kesici seçilmelidir. Kaba BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
67
işlemlerde yaygın olarak kullanılan uç yarıçapı değerleri 1.2-1.6 mm 'dir. Kaba işlemlerde, maksimum ilerlemenin uç yarıçapını aşmamasına dikkat edilmelidir. Uç yarıçapı ile ilerleme
arasındaki ilişki aşağıdaki eşitlikte verilmiştir. Skaba = 0.5 r
İnce tornalama işlemlerinde arzu edilen yüzey kalitesinin elde edilmesi için aşağıdaki eşitlikte verilen uç yarıçapı ile ilerleme ilişkisinin sağlanması gerekir. 1000 R 8r S
max
ince 
Bu eşitlikte; Since : İnce işleme için ilerleme değeri (mm/dev) Rmax :Maksimum yüzey pürüzlülüğü (m)
r : Uç yarıçapı (mm) Kaba talaş kaldırma işlemlerinde tezgahın gücü ve kararlılığı ve hatta talaş oluşturma kabiliyeti genellikle sınırlayıcı faktörlerdir. Şekil 4.19 tornalama işlemlerinde uç yarıçapı, ilerleme ve yüzey kalitesi arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Tornalama işlemlerinde paso
değeri uç yarıçapından büyük olmalıdır. Aksi taktirde kesici takım parçaya ilk girdiği anda parçaya nüfuz edemeyecek ve parçayı ezecektir (soğuk deformasyon). Bu olay parça yüzeyinin sertleşmesine neden olduğu gibi yüzeyde tırlama adı verilen titreşim izleri görülmesine de neden olur. Uç yarıçapı kaba işlemlerde uç mukavemeti, ince işlemlerde yüzey kalitesi açısından önemlidir.
Şekil 4.19 a- İlerleme, uç yarıçapı ve yüzey kalitesi ilişkisi
Şekil 4.19-b Uç yarıçapı-paso ilişkisi BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL

Tornalama İşlemleri İçin Kesik Uç Büyüklüğü

Kesici Ucun Büyüklüğü Takma ucun seçimi, seçilen takım tutucuya bağlıdır. Kesici ucun boyutlarının belirlenmesi
için, talaş kaldırma sırasında kesme derinliğine bağlı olarak, takma ucun kesme işlemine aktif olarak katılan kesme kenarı uzunluğunun (efektif kesme kenar uzunluğu) belirlenmesi gerekir
(Şekil 4.17).
Şekil 4.17 Kesme kenarı uzunluğu/kesme kenarı derinliği BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
66
Tablo 4.2 'de kesme derinliği ve takım yerleştirme açısına bağlı olarak efektif kesme kenarı uzunlukları. Şekil 4.18 'de kesici ucun şekline göre uç büyüklüğü ile efektif kesme kenarı
ilişkileri verilmiştir. Efektif kesme kenarı uzunluğu kesme derinliği değerine bağlı olarak
aşağıda verilen eşitlikten yararlanarak hesaplanabilir. Sin ap  a 
Burada, ap : Kesme derinliği, К : Takım yerleştirme açısı'dır. Tablo 4.2 Yerleştirme açısı-kesme derinliği-efektif kesme kenarı uzunluğu ilişkisi Yerleştirme
açısı () Kesme Derinliği ap (mm) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 15 a  (efektif kesme kenarı uzunluğu) 90
105 75
120 60
135 45
150 30
165 15
1
1.5
1.2
1.4

2
4
2
2.1
2.3
2.9
4
8

3
3.1
3.5
4.3
6
12
4
4.1
4.7
5.7
8
16
5
5.2
5.8
7.1
10
20
6
6.2
7
8.5
12
24
7
7.3
8.2
10
14
27
8
8.3
9.3
12
16
31
9
9.3
11
13
18
35
10
11
12
15
20
39
15
16
18
22
30
58 Bu eşitlikten elde edilen la, Şekil 4.18 'de verilen ifadelerden yararlanarak kesici ucun
boyutlarının belirlenmesinde kullanılmaktadır Talaş kaldırma işlemlerinin zor olduğu durumlarda daha büyük ve daha kalın kesici uçlar seçilmelidir. Kademeli alın yüzey işlemlerinde kesme derinliği büyük artış gösterir, bu ise daha büyük bir takma uç veya bir alın tornalama işlemini gerektirir.
Şekil 4.18 Uç şekline bağlı olarak efektif kesme kenarı uzunlukları

Tornalama İşlemleri İçin Kesik Uç Şekli

Kesici Uç Şekli Takım seçim işleminin bu aşamasında yerleştirme açısı ve takımın unsura erişebilirliği dikkate alınmalıdır. Kesici uç şeklinin (Şekil 4.15) seçimini etkileyen faktörler şu şekilde özetlenebilir: 1. Yapılacak işlem
2. Kullanılacak takım tutucu BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
65
3. İş üzerindeki kavisler 4. Kanallar ve vidalar
Şekil 4.15 Kullanılabilecek standart kesici uç şekilleri Bu faktörlerin tümü standart takımlar ile sağlanabilir. Kesici takım seçiminde genellikle
silindirik uçlar kare uçlardan, kare uçlar ise üçgen uçlardan daha dayanıklıdır. Dayanım ve ömür açısından en büyük uç açısına sahip takım seçilmelidir. Ancak kesme işleminde
çeşitlilik söz konusu ise dayanım yerine çeşitlilik esas alınacaksa, daha küçük uç açıları da dikkate alınmalıdır (Şekil 4.16). 1 no'lu cetvel kesici kenarın dayanımını göstermektedir. Sola doğru gidildikçe dayanım artmaktadır. Unsura erişim için sağa doğru gidildikçe yani uç açısı küçüldükçe daha iyi sonuçlar alınır. 2 no'lu cetvelde ise sağa doğru gidildikçe titreşim eğilimi azalmakla, bunun yanı sıra güç gereksinimi de azalma göstermektedir. Kanal işleme ve vida açma takımları için bir standart oluşturulmamıştır. Bu işlemler için
kesici takım firmalarının kataloglarında verilen takımlar kullanılmaktadır.

Tornalama İşlemleri İçin Kesici Takım Seçimi

Tornalama İşlemleri İçin Kesici Takım Seçimi Modern imalat sistemlerinde kullanılan kesici takımlar, kesici takımı üzerinde tutan takım
tutucu ve kesme işlemini gerçekleştiren bir kesici uçtan oluşmaktadır. Tornalama işlemlerinde kesici takım sisteminin (takım tutucu+kesici uç) seçimi dikkat ve özen gerektiren bir işlemdir.
4.5.6.1 Uç Tutturma Sistemi Takma uç için ilk seçilmesi gereken tutturma sistemi olmalıdır. Yapılacak işlemin tipi ve iş parçasının boyutları, takım tutturma sisteminin belirlenmesini sağlar. Büyük iş parçalarına uygulanan kaba işlemler ince işlemlere göre çok daha ağır çalışma koşulları gerektirirler. Sandvik Coromant takımlarında kaba tornalama işlemleri için T-Max P, ince tornalama
işlemleri için T-Max U sistemleri kullanılır. Şekil 4.10 'da R:kaba , F: ince tornalama
işlemlerini temsil etmektedir. T-Max CBN takımlar içindir.
Şekil 4.10 İki ana modern uç tutturma metodu ve uygulama alanları
4.5.6.2 Takım Tutucu Boyutu ve Tipi Uç tutturma sistemi belirlendiğine yapılması gereken sonraki işlem, takım tutucu boyutlarının
belirlenmesidir. Bu işlem; ilerleme, kesme derinliği, iş parçası malzemesi, takım tutturma
sistemi ve unsura erişebilirlik faktörlerinden etkilenir (Şekil 4.11).
Şekil 4.11 Takım tutucu boyutlarını etkileyen faktörler (yanaşma açısı) Takım tutucu tipleri, yerleştirme açısı ve kullanılan kesici ucun uç açısına göre belirlenir. Bu
aşamada seçim işleminde kesme kuvvetlerinin, uç dayanımının ve unsura erişebilirlik
faktörlerinin dikkate alınması gerekir. Efektif yerleştirme açısı (K1) kopya tornalama ve profil
işleme işlemlerinde dikkate alınmak zorundadır (Şekil 4.12). Maksimum kopya açısı () her bir takım için tavsiye edilen değerde alınır ve kopyalama işlemine dahil edilir (Şekil 4.13). BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
64
Şekil 4.12 Efektif yerleştirme açıları
Şekil 4.13 Çeşitli işlemler için kullanılan takım tutucular ve tavsiye edilen  açıları Kopyalama işleminde profil veya konik yüzey tornalanmasında kopya açısı aşılmamalıdır. Kesici ucun kenarı ile iş parçası yüzeyi arasında bırakılan minimum 2°'lik bir açı (optimum
değer 8°) takımın iş parçası yüzeyine sürtünmesini engelleyecektir. Bu işlemi takiben izlenecek kural, tezgah için mümkün olan en büyük takım tutucu boyutunun
(h) seçimidir (Şekil 4.14). Takım tutucu boyutu daha sonra kesici uç boyutunun seçimi için
kullanılır ve efektif kesme kenarı uzunluğu belirlenir.
Şekil 4.14 Takım tutucunun boyutu