Tornalama İşlemleri İçin Kesici Takım Seçimi

Tornalama İşlemleri İçin Kesici Takım Seçimi Modern imalat sistemlerinde kullanılan kesici takımlar, kesici takımı üzerinde tutan takım
tutucu ve kesme işlemini gerçekleştiren bir kesici uçtan oluşmaktadır. Tornalama işlemlerinde kesici takım sisteminin (takım tutucu+kesici uç) seçimi dikkat ve özen gerektiren bir işlemdir.
4.5.6.1 Uç Tutturma Sistemi Takma uç için ilk seçilmesi gereken tutturma sistemi olmalıdır. Yapılacak işlemin tipi ve iş parçasının boyutları, takım tutturma sisteminin belirlenmesini sağlar. Büyük iş parçalarına uygulanan kaba işlemler ince işlemlere göre çok daha ağır çalışma koşulları gerektirirler. Sandvik Coromant takımlarında kaba tornalama işlemleri için T-Max P, ince tornalama
işlemleri için T-Max U sistemleri kullanılır. Şekil 4.10 'da R:kaba , F: ince tornalama
işlemlerini temsil etmektedir. T-Max CBN takımlar içindir.
Şekil 4.10 İki ana modern uç tutturma metodu ve uygulama alanları
4.5.6.2 Takım Tutucu Boyutu ve Tipi Uç tutturma sistemi belirlendiğine yapılması gereken sonraki işlem, takım tutucu boyutlarının
belirlenmesidir. Bu işlem; ilerleme, kesme derinliği, iş parçası malzemesi, takım tutturma
sistemi ve unsura erişebilirlik faktörlerinden etkilenir (Şekil 4.11).
Şekil 4.11 Takım tutucu boyutlarını etkileyen faktörler (yanaşma açısı) Takım tutucu tipleri, yerleştirme açısı ve kullanılan kesici ucun uç açısına göre belirlenir. Bu
aşamada seçim işleminde kesme kuvvetlerinin, uç dayanımının ve unsura erişebilirlik
faktörlerinin dikkate alınması gerekir. Efektif yerleştirme açısı (K1) kopya tornalama ve profil
işleme işlemlerinde dikkate alınmak zorundadır (Şekil 4.12). Maksimum kopya açısı () her bir takım için tavsiye edilen değerde alınır ve kopyalama işlemine dahil edilir (Şekil 4.13). BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
64
Şekil 4.12 Efektif yerleştirme açıları
Şekil 4.13 Çeşitli işlemler için kullanılan takım tutucular ve tavsiye edilen  açıları Kopyalama işleminde profil veya konik yüzey tornalanmasında kopya açısı aşılmamalıdır. Kesici ucun kenarı ile iş parçası yüzeyi arasında bırakılan minimum 2°'lik bir açı (optimum
değer 8°) takımın iş parçası yüzeyine sürtünmesini engelleyecektir. Bu işlemi takiben izlenecek kural, tezgah için mümkün olan en büyük takım tutucu boyutunun
(h) seçimidir (Şekil 4.14). Takım tutucu boyutu daha sonra kesici uç boyutunun seçimi için
kullanılır ve efektif kesme kenarı uzunluğu belirlenir.
Şekil 4.14 Takım tutucunun boyutu

Kesici Takım Malzemelerinin Tarihsel Gelişimi

Kesici Takım Malzemeleri Kesici Takımların tarihsel gelişimi aşağıda yazıldığı sıraya göre gerçekleşmiştir. 1. Karbon çeliği 2. HSS
3. Döküm Alaşımlar 4. İyileştirilmiş HSS
5. Karbürler (Sinterlenmiş karbürler) 6. Seramikler 7. Sermetler 8. Kaplamalı Karbürler 9. Çok kristalli elmas (PCD) 10. CBN Burada kesici takım malzemelerinden günümüzde en çok kullanılanlar kısaca incelenecektir.

4.2.1.1 Sinterlenmiş Karbürler Sinterlenmiş karbür bir bağlayıcı içindeki farklı karbürlerden oluşmuş toz metalurjisi ürünüdür. S.K sert karbür parçacıkların bir bağlayıcı içerisinde sinterlenmesiyle elde edilir.  Tungsten karbür (WC)  Titanyum karbür (TiC)  Tantal karbür (TaC)  Niyobyum karbür (NbC)  Kobalt bağlayıcı maddelerdir. Karbürler kendi içerisinde de çözünerek bağlayıcı olmaksızın da S.K yapısı oluşturabilirler. Sert parçacıkların büyüklükleri 1-10 mikron arasındadır. Toplam hacmin %60-95’ini bu sert parçacıklar kaplar. S.K uçların kaliteleri şu özelliklere bağlı olarak belirlenir. 1. Sert parçacıkların tipi-büyüklükleri 2. Bağlayıcının tipi ve oranı 3. Üretim teknikleri 4. Kalite WC-Co karbürleri ilk geliştirilen karbürlerdir. Daha çok dökme demir için uygundurlar. olmak üzere iki farklı sinterlenmiş karbür olarak bilinirler. Bu S.K tipi çelik işlerken KRATER aşınmasına karşı dayanıksızdır. Talaş yüzeyinde çelikle
sk. Uç arasında kimyasal reaksiyon söz konusudur. Karbon ile östenitin afinitesi takımdan, talaş yüzeyine üzerine akan talaşa, karbon akışına neden olur ve bir krater oluşur. TiC ve TaC; WC’e göre çok daha kararlıdır.Bu karbürler çeliğin yüksek sıcaklıklarda
işlenmesi sırasında krater oluşumuna karşı daha dirençlidirler. BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
52
TiC: Son derece serttir. Ancak sertlik; sıcaklık yüksek kesme hızlarındaki değere ulaştığında düşer. Sinterlenmiş Karbürler metallerle karşılaştırıldığında; çok daha sert, çok daha yüksek basma mukavemetine sahip, ancak çekme mukavemetinden zayıftır. Elastik modülleri çeliklerin 2-3
katı üstündedir. Sinterlenmiş karbürler uzun delikler için delik kateri malzemesi olarak
kullanılırlar. Sehimleri minimumdur.

Tornada Sert Uçlu Metal Kesici Takım Malzemeleri

Sert Metal Uçlu Takımlar Kesici takım malzemelerinin gelişimi genelde takım konfigürasyonunda önemli şekilde değişikliklere neden olmuştur. HSS kesici takımı malzemesi kesici kenar ile yekpare bir gövdeden oluşmuş iken sinterlenmiş karbürler küçük takma uç şeklinde geliştirilmişlerdir. Bunlara sert metal uçlar da denir. Bu takımlar çeşitli boyut ve şekillerde bulunur. Her takma uçta birden fazla kesici kenar vardır. Kare ve dikdörtgen uç, sekiz kenara kadar, üçgen uç 6
kenara kadar kesici kenara sahiptir. Bir kesici kenarın ömrü bittiğinde diğer kesici uç kesme
işlemine alınabilir. Bu takma uçların kullanılabilmesi için takım tutucu adı verilen destekleme
elemanına iyi bir şekilde monte edilmelidir. İlk bakışta hantal gibi duran bu sistemin oldukça önemli avantajları vardır.  Aşınan kesici uçlar çabuk değiştirilebilir.  Ucun bütün kesme kenarları ömrünü tamamladıktan sonra atılır.  Takma uçlu takımların kesme geometrisi ve boyutsal doğruluğu sinterleme işlemi
ile garanti edilir. Ek maliyet gerektirmeden kesici üzerine talaş kırıcı yivler oluşturulabilmekledir.  Çeşitli büyüklük ve şekillerde standart olarak bulunmaktadırlar, bir çok işleme operasyonunda özel takıma ihtiyacı ortadan kaldırırlar. BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
51
 Takma uçlu takımlar, tornalama, frezeleme, delme işlemlerinde kullanıldıklarından, takım oluşturma standart hale gelebilir ve bu şekilde takım
maliyetlerinin minimumda tutulması sağlanır.

Torna Tezgahlarında Takım Sıfırlama ve Parça Sıfırlama

Frezelerde, tornalarda takım sıfırlama/tanıtma ve parça sıfırlama için kolaylık sağlayan çeşitli aygıtlar bulunmaktadır. Bu aygıtlara örnekler aşağıdaki şekillerde görülmektedir. Takım

sıfırlama işlemleri torna tezgahlarında sıfırlama probları yardımıyla gerçekleştirilir (Şekil 2.33). BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
34
Şekil 2.33 Torna takımlarının sıfırlanması Frezeleme işlemleri için kullanılan kesici takımların sıfırlanması işlemleri temaslı ve temassız
aygıtlarla gerçekleştirilebilir. Şekil 2.34 'te temaslı problarla sıfırlama aygıtı ve sıfırlama
işlemleri görülmektedir. Şekil 2.35 'te temassız takım tanıtma sistemi görülmektedir.
Şekil 2.34 Temaslı Takım sıfırlama probları
Şekil 2.35 Temassız takım sıfırlama sistemi Şekil 2.36 'da parça sıfırlama probu görülmektedir. BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
35
Şekil 2.36 Parça sıfırlama probu
BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL

CNC Takım Tezgahları Torna Dişli Üretimi

CNC takım tezgahları otomatik takım değiştirme sistemleri ile donatılmıştır Yani, yazılan
parça programı denetimi altında takımlar seçilebilir ve değiştirilebilir. Böyle bir sistem
üretimi arttırır ve insansız bir operasyon için potansiyel yaratır. Bir çok CNC tezgahında, takım bağlama elemanlarının bulunduğu ve bağlandığı taretli standart takım bağlama sistemleri kullanılmaktadır. Taret, içine kesici takımların yerleştirildiği tezgah parçasıdır. Bunlar otomatik olarak döner, yani; iş parçasının işlenmesi için farklı bir takım bağlamak ve takımın yeni bir konuma dönmesi için programlanabilir. Şekil 2.29'da bir döner takım magazininin resmi verilmiştir. Şekil 2.30'da freze tezgahında kullanılan şemsiye tipi takım magazini görülmektedir. Şekil 2.31 'de zincir tip takım magazini örnek olarak verilmiştir. Tezgahlarda takım değişimi;
tornalarda magazinin dönmesiyle, işleme merkezlerinde ise takım değiştirme kolunun
istenilen takımı magazinden alıp iş miline aktarmasıyla gerçekleşir (Şekil 3.32).
Şekil 2.29 CNC torna takım magazini
Şekil 2.30 Şemsiye tip takım magazini BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
33
Şekil 2.32 Zincir tip takım magazini
Şekil 2.32 Takım değiştirme kolu