Dişli Çark Matematik Modeli

İmal edilen dişli çarkın matematik modelini elde etmek için ( , , ) ScXcYcZc, ( , , ) S1X1Y1Z1 ve ( , , ) Sh
XhYhZh koordinat sistemleri tesis edilmelidir. Şekil 3’de görüldüğü üzere, Sc kremayer takımın koordinat sistemi, S1 dişli çarkın koordinat sistemi ve Sh sabit olan referans koordinat sistemidir. Koordinat
sistemleri sağ el kuralına uymaktadır. Yuvarlanma prosesinde kremayer kesici takım p1φ1S = r kadar öteleme hareketi yaparken dişli taslağı φ1 açısı kadar dönmektedir [8]. Sc koordinat sisteminden S1 koordinat sistemine dönüşümü sağlayan koordinat dönüşüm matrisi (10) numaralı ifadede verilmiştir [8].
− + +− + +=0 0 0 10 0 1 0sin cos 0 cos ( )sincos sin 0 sin ( )cos1 1 1 1 1 1 11 1 1 1 1 1 11φ φ φ φ φφ φ φ φ φr r er r eMp pp pc (10) Böylelikle, kremayer takım yüzeylerinin geometrik yeri imal edilen dişli çarkın koordinat sisteminde ifade edilir [8]. [ ] ,( ,...., )1 1M i ac fh ic ciR = R = (11) Dişli Ana Kanunu gereğince kremayer kesicinin alın kesiti ile dişli taslağın yüzeyinin ortak normali ani dönme merkezinden geçmelidir. Bu kanunun matematiksel ifadesi olan Eş Çalışma denklemi Sckoordinat sisteminde (12) numaralı denklem ile ifade edilebilir [8]. izciciciycicicixcicicnZ znY ynX x −=−=− (12) iXc, iYc ve iZc koordinat sistemi Sc’de takım-taslak mekanizmasının ani dönme ekseni I-I üzerindeki bir noktanın koordinatlarını; icx ,icy ve icz kremayer takımın yüzey koordinatlarını; inxc , iyc n ve inzc , yüzey birim normali inc’nin doğrultman kosinüslerini, ifade eder. φ1 yuvarlanma parametresini ve p1r imal edilen dişli çarkın taksimat dairesini gösterir. (10) numaralı denklemde verilen [ ] M1ckoordinat dönüşüm matrisinde e terimi takımın taksimat doğrusunun taslağın taksimat dairesine göre ötelenmesini, diğer bir ifadeyle profil kaydırma miktarını, ifade eder. Kremayer takım ile imal ettiği işlinin eş çalışma denklemi (12) numaralı denklemin düzenlenmesi ile genel olarak aşağıdaki ifade ile elde edilir 8,12].φ = y n − x n r n (13) Takımın aktif kenarları için takım-taslak evolvent yüzeyi eş çalışma denklemi, (5-7) ve (9) numaralıdenklemlerin (13) numaralı denkleme uygulanmasıyla elde edilir [15,16]. ( )( ) sin sin 0( , , ) sin cos1 1 11 1+ + == −p ce e c crf l l bφ ρ β φρ φ φ β (14) ( )( ) sin sin 0( , , ) sin cos1 1 21 2− + == −p cf f c crf l l bφ ρ β φρ φ φ β (15) İmal edilen dişlinin evolvent, trokoid ve diş tabanı yüzeylerinin matematik odeli S1 koordinat sisteminde (1-6) ve (13) numaralı denklemlerin (11) numaralı denklemde yerlerine konulması ile elde edilmektedir. Örnek olarak, kesici takımın eg bölgesinin şekillendirdiği dişli taslağın evolvent yanağının denklemi aşağıda verilmiştir. − −== − +− + −= + −+ + += − −( sin )(( sin )cos sin sin )( sin )sin cossin cos (sin cos )cos sin ( sin )cos cossin sin (cos sin )cos cos ( sin )cos sin1 11 111 11 1 1 1 11 1 1 1 11 1 1 1 11 1 1 1 1p cc c e cc e cegpe c c e cegpe c c e cegrb lz b lry l b lrx l b lφφ β ρ

DENEY MALZEMESİNİN SEÇİMİ ve BOYUTLANDIRILMASI

Yapılan çalışmada, imalatı yapılacak olan dişlinin malzemesi olarak kolay işlenmesi sebebiyle polyamid türü
I plastik bir malzeme seçildi. Başlangıçta, modülü 8 mm, diş sayısı 14 ve basınç açısı 20° olan bir düz dişlinin
boyutlandırılması yapıldı. Bu'ölçülere göre, imalatı yapılacak olan silindirik düz dişlinin taslağı hazırlandı.
İmalatı yapılan dişliye ait temel büyüklükler, dişlinin modülü ve diş sayısı dikkate alınarak aşağıdaki
formüllere göre boyudandınldı. Dişlinin bütün diş profillerinin aynı hassasiyette olması için bağlama sistemi olarak, bir torna tezgahının universal aynası kullanılmıştır. Ayna CNC freze tezgahının tablasına cıvata ve pabuçlarla sabidenmiştir. İmalatı yapılan dişli taslağı aynaya bağlanmıştır.
CNC PROGRAMI ile İŞ PARÇASININ
İŞLENMESİ
Taslağı hazırlanan silindirik düz dişlinin evolvent profili eğri denklemleri çıkarıldı. Bu denklemlerin
nümerik çözümlerine göre Fanuk sistemli makro programlar oluşturularak imalat programı geliştirildi.
Dişlinin imalatı bu imalat programına göre, akış şeması aşağıda verilen programın işlem basamaklarına
göre yapıldı DİŞLİ EVOLVENT PROFİLİ ve YÜZEY
PÜRÜZLÜLÜĞÜNÜN ÖLÇÜLMESİ
imal edilen dişlilerin evolvent profilinin ve basınç açısının kontrolü, Şekil 4'de görülen, Kayseri
TAKSAN A.Ş. deki kalite kontrol laboratuvarında bulunan; minimum ayarlanabilir temel dairesi çapı 20
mm, maksimum ayarlanabilir temel dairesi çapı 600 mm, maksimum diş üstü çapı 650 mm, minimum diş
46 büyüklüğü 0.5 mm(modül), maksimum diş büyüklüğü 20 mm(modül), helis açısı 0° ila 60° (ß=0°...60°),
kaydedici ünitenin hata büyütme oranı 250, 500,1000 ve 2000, temel dairesini okuma hassasiyeti 0.001 mm, helis açısını okuma hassasiyeti 1 saniye, maksimum dışlı ağırlığı 500 kg., iki punta arası maksimum kızak
hareketi (dikey olarak) 150 mm, hareketli ucun maksimum ayarlanabilir mesafesi 250 mm ve harekedı
ucunun maksimum hareket alanı 400 mm olan SP 60

DİKEY İŞLEME MERKEZLİ CNC FREZE TEZGAHLARINDA MAKRO PROGRAMLAR KULLANILARAK DÜZ DİŞLİLERİN İMALATI

SONUÇ
CNC tezgahlarında silindirik düz dişli imalatında özel çakılar (Modül çakısı, Azdırma...vb) kullanılmadan
piyasada ucuz ve bol miktarda bulunan parmak freze çakıları ile imalat yapılabilmektedir. Ancak, özellikle CNC freze tezgahlarında modülü büyük olan dişlilerin imalatlarının rahat bir şekilde yapılabileceği, modülü
küçük olan dişlilerin imalatlarının parmak freze çakısının çapından dolayı, G41 ve G42 çap telafisi kodlarının sorun oluşturabileceği görülmüştür. Parmak freze çakısının çapı imalatı yapılacak olan dişlilerin diş dibi yan radyüsünden büyük olduğu zaman, çakı kesme yolu çakışmaktadır. Bu durumda modülü küçük olan dişlilerin imaladarında bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, dişlilerin imalatları herhangi bir yüzeyin eğri denklemleri ile (evolvent eğrileri) yapıldığından, CNC tezgahının çakı radyüsü ilavesi ile ilgili olan G41 ve G42 kullanılamamaktadır. Böyle bir imalat için, bu kodlar kullanıldığı zaman, imalatı düşünülen silindirik düz
dişlilerin imalatı için hazırlanan genel CNC imalat programı, döngüler yardımıyla elde edilen koordinat
noktalarını, kendi içerisinde bir takım yuvarlatmalar yaparak, küçükte olsa bir değişiklik yapabilmektedir. Bu
durum da imalatı yapılan dişlinin hassasiyetini olumsuz olarak etkilemektedir. İmalat süresi göz önüne
alındığında, CNC Tezgahlarında dişliler imal edilirken, bir seferde yan yana dizilmiş birkaç dişlinin imalatı, çeşitli kopyalama kodlan (G51.1 vb) kullanılarak yapılabilmektedir. Piyasada, hassas silindirik düz dişlilerin
sadece belirli firmaların ürettikleri, özel dişli imalat tezgahlarına ihtiyaç duyulmadan, genel amaçlı CNC freze
tezgahlarında da dişli yapılabileceğinin, geliştirilen bu program ile dişlinin, diş sayısı, modülü ve gerek duyulursa basınç açısının değiştirilmesiyle istenilen modül ve diş sayısında düz dişlilerin imalatlarının yapılabileceği görülmüştür.

Metrik Vida Açmada TNMG Uçların Kullanımının Ekonomik Açıdan Değerlendirilmesi.

• Kaynak: Fırat University Journal of Engineering . Dec2009, Vol. 21 Sayı 2, p103-108. 6p. 1 Diyagramı, 5 Çizelgeleri, Grafikler 2.
• Yazar(lar): Turgutı, Yakup; Kaçal, Alaattin
• Konu Şartlar: *EKONOMİ -- Araştırma *BETON kesici *KESME (Malzemeler) *İPLİK kesici *DENEYLER

• Özet:I. dönem beklenti içinde diş diş ölçüleri bitmiş olmalıdır toleranslar. İçinde diş açma işlemleri, iyi şekillendirilmiş HSS kesici takımlar, karbür iplik ekler ve TNMG ekler kullanılır. Bu çalışmada, ekonomi açısından incelenmiş olup olmadığını TNMG ekler alternatif olacak threading ekler işlemleri. Bir dizi deney yapılmakta ve bazı ekonomik analiz edilmiştir takım ömrü dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Bu analizler sonucunda, kullanımı görülmektedir TNMG ekler ile karşılaştırıldığında daha ekonomiktir threading ekler. Ekonomi çoğunlukla olmuştur uygulamasında sağlanan TNMG ekler için 5 mm hatve ile iplik kesme hızı 130 m/dak.
• Telif hakkı Fırat University Journal of Engineering mülkiyetindedir Fırat Üniversitesi ve içeriği kopyalanamaz veya birden çok site ya da e-postayla gönderilen bir listserv olmadan, telif hakkı sahibinin yazılı izni ifade. Ancak, kullanıcılar yazdırabilir, download, veya e-posta makaleler bireysel kullanım için. Bu soyut kısaltılmış olabilir. Doğruluğu konusunda hiçbir garanti verilmemektedir kopyala. Kullanıcılar başvurmalıdır yayınlanan özgün sürümü için malzeme soyut tam.

Torna Tezgahlarında Takım Sıfırlama ve Parça Sıfırlama

Frezelerde, tornalarda takım sıfırlama/tanıtma ve parça sıfırlama için kolaylık sağlayan çeşitli aygıtlar bulunmaktadır. Bu aygıtlara örnekler aşağıdaki şekillerde görülmektedir. Takım

sıfırlama işlemleri torna tezgahlarında sıfırlama probları yardımıyla gerçekleştirilir (Şekil 2.33). BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
34
Şekil 2.33 Torna takımlarının sıfırlanması Frezeleme işlemleri için kullanılan kesici takımların sıfırlanması işlemleri temaslı ve temassız
aygıtlarla gerçekleştirilebilir. Şekil 2.34 'te temaslı problarla sıfırlama aygıtı ve sıfırlama
işlemleri görülmektedir. Şekil 2.35 'te temassız takım tanıtma sistemi görülmektedir.
Şekil 2.34 Temaslı Takım sıfırlama probları
Şekil 2.35 Temassız takım sıfırlama sistemi Şekil 2.36 'da parça sıfırlama probu görülmektedir. BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL
35
Şekil 2.36 Parça sıfırlama probu
BAÜ. MMF. Makina Müh. Bölümü Doç.Dr. Ali ORALCNC Takım Tezgahları Ders Notları Doç.Dr. Ali ORAL

Torna Tezgahı Oval Kesme Kayseri'de Nerede Yapılır

Oval kesme düzeneği TEZSAN marka MAS165 model torna tezgahına montaj
edilmiştir (Şekil 6). Tezgah 80 cm iş boyu kapasitesine sahiptir. İş mili hızları dişli
kutusu ile sağlanmakta ve 45, 78, 132, 225, 335, 570, 960 ve 1620 d/dk olmak üzere
Şekil 5. Hareket düzeneğinin tornaya yerleştirilmiş hali
Şekil 6. Deney düzeneğinin genel görüntüsü Torna Tezgahlarında Oval Kesme Yapacak Hidrolik Düzenek Geliştirilmesi Y. Usta vd.
Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 18, No 3, 2003 9
8 değişik hız bulunmaktadır. İşlenecek pistonun çap ayarı tezgahın arabasından
yapılmaktadır. Kurulan sistemin ise sadece ovalliği sağlaması düşünülmüştür.
Hidrolik sistem kapatıldığı zaman kalem mevcut pozisyonda kalmakta, böylece aynı
kesme takımıyla silindirik tornalama yapmak mümkün olmaktadır.

Helis Açısının Değerini Bulma Yöntemleri

Analitik hesaplama yöntemi ile helis açısını bulmak. ¾ Helis açısının açı olarak değerini Trigonometrik cetvelden seçeriz. Bilinen elemanları, formülde yerine koyarak analitik işlemde aranan değeri
hesaplayarak buluruz. Tgα = Helis yükselim açısı = Helis açısı. Tang α = H/Dt *π ¾ Helis sarım açısının elde edilmesinde kullanılan bir diğer metot ise, üniversal açı gönyesi ile helis dişlinin dişlerinin açısal yükselme değerlerinin ölçülmesidir. Tam sonuç elde edilmese de yaklaşık açı değerlerini elde etmek
mümkündür. Şekil 1.5: Açıölçer üzerinde parçanın konumu ve açının değerinin tespiti (3.metot)
¾ Helis açısının bulunması ile ilgili pratik bir metot ise şöyledir. Dişli çarkın dişlerine makine yağı veya renkli madde sürülür. Dişli düzgün bir cetvelin kenarına teğet olarak temiz bir kâğıt veya satıh üzerinde yuvarlatılarak üzerindeki maddenin satıh üstüne iz bırakması sağlanır. Cetvelin dişliye teğet olan kenarı kalemle çizilir, dişlerin meydana getirdiği izlerin açısıyla teğet çizgi arasındaki açı değeri çok yakın olarak helis açı değeri olarak kabul edilir. Bu işlem birkaç defa tekrarlanarak bulunan değer doğrulanabilir Üstteki şekil 1.5’i
inceleyiniz.