DİŞLİ EVOLVENT PROFİLİ ve YÜZEY PÜRÜZLÜLÜĞÜNÜN ÖLÇÜLMESİ

İmal edilen dişlilerin evolvent profilinin ve basınç açısının kontrolü, Şekil 4'de görülen, Kayseri TAKSAN A.Ş. deki kalite kontrol laboratuvarında bulunan; minimum ayarlanabilir temel dairesi çapı 20 mm, maksimum ayarlanabilir temel dairesi çapı 600 mm, maksimum diş üstü çapı 650 mm, minimum diş 46 büyüklüğü 0.5 mm(modül), maksimum diş büyüklüğü 20 mm(modül), helis açısı 0° ila 60° (ß=0°...60°), kaydedici ünitenin hata büyütme oranı 250, 500,1000 ve 2000, temel dairesini okuma hassasiyeti 0.001 mm, helis açısını okuma hassasiyeti 1 saniye, maksimum dışlı ağırlığı 500 kg., iki punta arası maksimum kızak hareketi (dikey olarak) 150 mm, hareketli ucun maksimum ayarlanabilir mesafesi 250 mm ve harekedı ucunun maksimum hareket alanı 400 mm olan SP 60 Marka İstikamet ve Profil Kontrol Cihazın (Gear Test­ing Machine) da kontrol edildi. Silindirik düz dişlilerin açılmasında, özel dişli açma tezgahında (ZFTK 250/ 1 Azdırma tezgahı), azdırma çakısı, normal freze tezgahında modül çakısı ve dikey işleme merkezi CNC Freze tezgahında ise parmak freze çakısı kullanılarak açılan üç adet silindirik düz dişlinin imalat hassasiyetleri, Rus yapımı M336 tip bir modül kumpası ile, yüzey pürüzlülükleri Mitutoyo Surftest 301 yüzey pürüzlülük ölçme aleti ile ve dişli kontrol uzunlukları da kontrol aralığı 25-50 mm, hassasiyeti 10"3mm olan Mitutoyo marka dijital bir dişli mikrometresi ile Tablo 1. İmal Edilen Silindirik Düz Dişlilerin Dış Ölçüleri ölçülerek, azdırma tezgahında açılan dişli referans alınarak mukayeseleri yapıldı. İmal edilen dişliler, imalat ölçüleri ve hassasiyet bakımından incelendiklerinde, referans dişlisi olan ve ZFTK 250/1 azdırma tezgahında açılmış olan dişlinin imalat ölçüleri (St, S0, S ve h^), dişli kontrol uzunluğu (L ), modül freze çakısı ile freze tezgahında açılan dişliler ile CNC freze tezgahında parmak freze çakısı ile açılan dişlilerin ölçüleri karşılaştırılmışar. CNC freze tezgahında parmak freze çakısı ile açılan dişlilerin ZFTK 250/1 azdırma tezgahında açılmış olan dişlilere göre daha hassas ve normal değerlere yaklaştığı görülmüştür. Bu sonuçlar Tablo l'de verilmiştir. Aynı dişliler yüzey kaliteleri bakımından karşılaşürüdıklannda, CNC freze tezgahlarında parmak freze çakısı ile açılan dişlilerin yüzey kalitelerinin daha hassas olduğu görülmüştür. Yüzey kalitesi ölçüm sonuçlan Tablo 2'de, bu sonuçları veren grafik de Şekil 6'da verilmiştir. Bu sonuçlarda, CNC tezgahlarının yüksek devirlerde çalışabilmesi ve 10 3 hassasiyetine sahip olmasının etkili olduğu düşünülmektedir. Aynca, Azdırma tezgahı ve freze tezgahlarında kullanılan kesici takımlann boyutlarından dolayı düşük devirlerde çalışma zorunluluğu, bu tezgahlar için bir sınırlılık teşkil etmektedir.imalat sürelen bakımından mukayese yapıldığında, CNC freze tezgahlannda açılan dişliler azdırma tezgahı Şekil S.İmalotı Yapılan Düz Dışlının Dış Boyutları Tablo 2. Dış Yüzeylerinde Ölçülen Yüzey Pürüzlülükleri ve freze tezgahında açılan dişlilere göre 1..2 saat daha uzun zamanda açılmaktadır. Fakat azdırma ve freze tezgahlarında açılan dişlilerin imalattan sonra taşlanmaları gerektiğinden, imalat süresi üstün bir özellik olarak düşünülmemelidir. CNC freze tezgahlarında 10"J mm hassasiyetinde bir yüzey kalitesi elde edilebildiğinden CNC freze tezgahlarında açılan dişlilerin, ikinci bir işlem olarak taşlanmalarına gerek kalmamaktadır. İmalat sürelerineıait sonuçlar aşağıda Tablo 3'de verilmiştir.Bu çalışmada, dişlilerin diş dibi eğrilik yarıçapı direk olarak kullanılan parmak freze çakısının yarıçapı ile aynı yuvarlanma yarıçapına eşit olduğundan diş dibi eğrilik yarıçapı parmak freze çakısının yarıçapı kadardır. Bu değer açılacak olan dişlinin modülüne bağlı olarak değişmektedir.

DİKEY İŞLEME MERKEZLİ CNC FREZE TEZGAHLARINDA MAKRO PROGRAMLAR KULLANILARAK DÜZ DİŞLİLERİN İMALATI

SONUÇ
CNC tezgahlarında silindirik düz dişli imalatında özel çakılar (Modül çakısı, Azdırma...vb) kullanılmadan
piyasada ucuz ve bol miktarda bulunan parmak freze çakıları ile imalat yapılabilmektedir. Ancak, özellikle CNC freze tezgahlarında modülü büyük olan dişlilerin imalatlarının rahat bir şekilde yapılabileceği, modülü
küçük olan dişlilerin imalatlarının parmak freze çakısının çapından dolayı, G41 ve G42 çap telafisi kodlarının sorun oluşturabileceği görülmüştür. Parmak freze çakısının çapı imalatı yapılacak olan dişlilerin diş dibi yan radyüsünden büyük olduğu zaman, çakı kesme yolu çakışmaktadır. Bu durumda modülü küçük olan dişlilerin imaladarında bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, dişlilerin imalatları herhangi bir yüzeyin eğri denklemleri ile (evolvent eğrileri) yapıldığından, CNC tezgahının çakı radyüsü ilavesi ile ilgili olan G41 ve G42 kullanılamamaktadır. Böyle bir imalat için, bu kodlar kullanıldığı zaman, imalatı düşünülen silindirik düz
dişlilerin imalatı için hazırlanan genel CNC imalat programı, döngüler yardımıyla elde edilen koordinat
noktalarını, kendi içerisinde bir takım yuvarlatmalar yaparak, küçükte olsa bir değişiklik yapabilmektedir. Bu
durum da imalatı yapılan dişlinin hassasiyetini olumsuz olarak etkilemektedir. İmalat süresi göz önüne
alındığında, CNC Tezgahlarında dişliler imal edilirken, bir seferde yan yana dizilmiş birkaç dişlinin imalatı, çeşitli kopyalama kodlan (G51.1 vb) kullanılarak yapılabilmektedir. Piyasada, hassas silindirik düz dişlilerin
sadece belirli firmaların ürettikleri, özel dişli imalat tezgahlarına ihtiyaç duyulmadan, genel amaçlı CNC freze
tezgahlarında da dişli yapılabileceğinin, geliştirilen bu program ile dişlinin, diş sayısı, modülü ve gerek duyulursa basınç açısının değiştirilmesiyle istenilen modül ve diş sayısında düz dişlilerin imalatlarının yapılabileceği görülmüştür.

İzmir Torna, Dişli Çark Üretimi Özet Bilgi

Dişli çark üretimi için bir çok yöntem kullanılmakla birlikte, talaş kaldırmak suretiyle yapılan azdırma yöntemi en çok kullanılan metod olarak göze çarpmaktadır. Bu çalışmada; azdırma yönteminde kullanılan azdırma freze çakılarının performansı dişli çark dişlerinin yüzey pürüzlülükleri açısından değerlendirilmiştir. İşleme deneylerinde TiN kaplamalı ve kaplamasız HSS azdırma çakılar kullanılarak, SAE 8620 malzemeden dişli çarklar işlenmiştir. İşleme deneyleri üç farklı ilerleme (0,25-0,4-0,63 mm/iş devri) ve kesme hızında (33,22-38,5-41,8 m/dak) kuru olarak yapılmıştır. Deney sonuçlarına göre; en iyi ortalama pürüzlülük değerleri (Ra) kesme hızının en fazla ilerlemenin en düşük olduğu kesme şartlarında elde edilmiştir. Yüksek kesme hızlarında kaplamalı azdırmalar daha iyi yüzey pürüzlülük değerleri sağlamıştır.

HELİSEL OLUK ELEMANLARININ HESAPLANMASI

Yukarıdaki şekil, helisin tanımlarından 1.'si olan dik üçgenin hipotenüsünün silindir
üzerine sarılması ile oluşan helis eğrisini ifade etmektedir.
Silindirin Çevresi = Dt * π
Dt = Dişüstü çapı,
Mn = Modül
T=Dişli adımı = Mn * π bilinen elemanlardan yararlanarak diğer elemanların
değerlerini elde edebiliriz.
1-Helis adımı =
H = Dt * π * Tang α =
Helisin iş parçası etrafında bir
tur yaptığında doğrusal olarak
kat ettiği uzunluk ölçüsüdür.
Şekil 1.3: Helis adımının gösterilmesi
2-Tg α =Helis açısı = Helis adımı/Çevre = H/ (Dt * π) =
Tgα = Karşı dik kenarın /Komşu dik kenara oranına eşit olacağından bu dik
kenarları oluşturan değerleri yerlerine koyar ve gerekli sadeleştirmeleri yaparsak helis
yükselme sarım açısının değerini hesaplama yöntemi ile buluruz.
Tgα = Helis yükselim açısı =Helis açısı.
Ç= Dt x π
T = Mn x π
H = Dt x π x tg α
Tgα =H/Dt x π
Ç = Çevre
T = Dişli adımı
Dt = Diş üstü çapı
Mn = Normal modül
H= Adım
α = Helis açısı