DÖNEL PARABOLOİD ŞEKLİNDEKİ PARÇALARIN BSD FREZE TEZGAHLARINDA İMALATININ ARAŞTIRILMASI

Giriş
SD’li takım tezgahları, belirli bir parçayı işlemek için kesici hareketlerini ve yürütülmesi gereken işlemleri tanımlayan SD kodunda yazılmış, deyim veya blok dizilerinden oluşan program tarafından kontrol edilir. ISO 6983/1 gibi uluslar arası SD kodu standartları olmasına rağmen, farklı üreticiler tarafından yapılmış SD denetleyiciler farklı SD kodlarını kullanırlar. Bu yüzden SD programı, farklı tasarımlardaki denetleyiciler üzerinde taşınabilir değildir. Bu durum ise imalat açısından birtakım güçlüklere sebep olmaktadır.
 Bir parçanın veya makine elamanının mümkün olan en basit biçimde tasarımının gerekli olmasına rağmen bir tasarım mühendisinin, istenen profilin parçaları olarak kavisli yüzeyler kullanmak zorunda olduğu bir çok durum vardır. Matematiksel olarak bir yüzey, sürekli olarak, f(x, y,z) = 0 ilişkisini koruyarak uzayda hareket eden bir noktanın ( ) x, y,z geometrik yeridir. Mühendislik tasarımında yaygın olarak kullanılan yüzeyler grubu, 0 2 2 2 ax +by +cz + fyz + gzx + hxy + px + qy + rz + d = biçiminde, ikinci dereceden bir genel
denklem vasıtasıyla tanımlanan ve konik yüzeyler olarak bilinen yüzeylerden oluşur. İzmir Torna Bu tür yüzeylerin BSD freze tezgahlarında imalatlarına yönelik çeşitli çalışmalar devam etmektedir (Fischer, 1986). Bundan önceki bir araştırmada, serbest eğrilerle şekillendirilmiş yüzey modelleri için takım yollarının oluşturulması için bir algoritmanın geliştirilmesine yönelik çalışma yapılmıştır (Elber vd., 1993). Yine diğer bir araştırmada, bir telefon ahizesi bilgisayar destekli tasarım BDT programıyla modellenmiş, yine aynı ortamda bu modelden yararlanarak kalıp yüzeyleri oluşturulmuştur. BDİ programıyla takım yolları hazırlanmış ve BSD
tezgahında imalatı gerçekleştirilmiştir (Erdman, 1985; Anonim, 1997). Ayrıca serbest sistemli makro programlama ile delik delme programı üzerinde çeşitli çalışmalar yapılmıştır (Anonim, 1998; Balcı, 1993; Besant, 1982). BSD torna ve freze tezgahları üzerinde dönel ve prizmatik iş parçalarını işleyecek parça programlarının otomatik üretimi ve kontrolü için C programlama dili kullanılarak iki sistemin geliştirilmesi ve kullanılması açıklanmıştır (Dereli ve Filiz, 2000). İzmir Torna  OPPS-ROT da dönen parçalar için hazır bir BSD programı kullanılarak parça modeli çizilmiştir. Daha sonra, işleme operasyonları tanımlanmış ve kesici takımlar, bilgi girişleri ve işleme topolojisi kullanılarak seçilmiştir. Optimum kesme şartları belirlenmiş ve bir BSD/BDİ
veri tabanında toplanmıştır. Daha sonra parça programları, BSD/BDİ veri tabanında toplanmış bilgiler kullanılarak standart ISO kodlarında otomatik olarak oluşturulmuştur. Yine prizmatik parçalar için, dik işlem merkezli BSD freze tezgahlarında genetik algoritmalar kullanılarak işlem planlama fonksiyonlarının optimizasyonu için çalışma yapılmıştır (Filiz vd., 1994; Dereli ve Filiz, 1999). Başka bir araştırmada, günümüzde nümerik kontrollü tezgahlar da kullanılan çeşitli programlama teknikleri hakkında bilgiler verilerek bu programlama tekniklerinin özelliklerini anlatan bir araştırma çalışması da yapılmıştır (Karagöz, 2000).
 Bu çalışmada, son yıllarda BSD tezgahlarının ülkemizde de giderek yaygınlaşması dikkate alınarak, konik yüzeylerden biri olan dönel paraboloid için, makro programlama ile genel bir SD programı hazırlanmıştır.

Torna Tezgahlarında Oval Kesme Yapacak Hidrolik Düzenek Geliştirilmesi

TORNA TEZGAHLARINDA OVAL KESME YAPACAK HİDROLİK
DÜZENEK GELİŞTİRİLMESİ
Yusuf USTA, Ömer KELEŞ ve Yücel ERCAN
Makina Mühendisliği Bölümü, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi,Gazi Üniversitesi,
Maltepe 06570, Ankara, uyusuf@gazi.edu.tr, omer@gazi.edu.tr,
yercan@gazi.edu.tr
ÖZET
Bu çalışmanın amacı, içten yanmalı motorlarda kullanılan pistonların etek
kısmındaki ovalliği konvansiyonel torna tezgahında işleyebilmek için hidrolik
tahrikli ve bilgisayar kontrollu bir düzenek geliştirmektir. Bunun için tornanın iş
miline bir enkoder yerleştirilmiş ve senkronizasyon sinyali alınmıştır. Bu sinyalle
aynı fazda periyodik bir referans sinyali bilgisayar tarafından üretilmiştir. Elde
edilen sinyal; bilgisayar, veri toplama ve kontrol kartı, hidrolik silindir, servovalf,
transduser ve servo-yükselticiden oluşan bilgisayar kontrollu pozisyon kontrol
sistemine giriş olarak verilmiştir. Hidrolik silindir ve lineer rulmanlı kızaktan oluşan
mekanizmaya tespit edilen kesici kalem, tornanın siperi sökülerek arabanın üzerine
yerleştirilmiştir. Böylece kesici ucun iş mili hızıyla senkronize olarak hareketi
sağlanmış ve iş milinin normal dönme hızlarında oval kesitli parçaların işlenebilmesi
sağlanmıştır. Deneyler TEZSAN MAS165 tipi üniversal tornada yapılmıştır.
Tezgahın en yüksek iş mili hızı olan 1620 d/dk’ya kadar değişik hızlarda testler
yapılmıştır. Elde edilen ovallik değerlerinin pistonlar için yeterli seviyede olduğu
görülmüştür.

ALINTIDIR.

HELİSEL OLUK ELEMANLARININ HESAPLANMASI

Yukarıdaki şekil, helisin tanımlarından 1.'si olan dik üçgenin hipotenüsünün silindir
üzerine sarılması ile oluşan helis eğrisini ifade etmektedir.
Silindirin Çevresi = Dt * π
Dt = Dişüstü çapı,
Mn = Modül
T=Dişli adımı = Mn * π bilinen elemanlardan yararlanarak diğer elemanların
değerlerini elde edebiliriz.
1-Helis adımı =
H = Dt * π * Tang α =
Helisin iş parçası etrafında bir
tur yaptığında doğrusal olarak
kat ettiği uzunluk ölçüsüdür.
Şekil 1.3: Helis adımının gösterilmesi
2-Tg α =Helis açısı = Helis adımı/Çevre = H/ (Dt * π) =
Tgα = Karşı dik kenarın /Komşu dik kenara oranına eşit olacağından bu dik
kenarları oluşturan değerleri yerlerine koyar ve gerekli sadeleştirmeleri yaparsak helis
yükselme sarım açısının değerini hesaplama yöntemi ile buluruz.
Tgα = Helis yükselim açısı =Helis açısı.
Ç= Dt x π
T = Mn x π
H = Dt x π x tg α
Tgα =H/Dt x π
Ç = Çevre
T = Dişli adımı
Dt = Diş üstü çapı
Mn = Normal modül
H= Adım
α = Helis açısı